|
De kwaliteit
van openbare ruimte in vele steden staat onder druk. Het gevaar bestaat
dat gebruik en betekenis van die ruimte ernstig worden uitgehold. Niet
overal gaat het slecht; zie de voorbeelden uit de Franse stad Lyon en
de stad Maastricht hier in Nederland.
Lyon
(Frankrijk)
Place de la République
Geen
problemen
Sommige steden, neem bijvoorbeeld Lyon, lijken geen problemen te hebben.
Maastricht
Brug over de Maas
Weer
geen problemen
De vernieuwde openbare ruimte van Maastricht.
Niettemin
is de teloorgang van de openbare ruimte een ernstig probleem. Drie scenario's
kunnen dit verduidelijken. Het autoverkeer is een bedreiging zonder
weerga. Verkeer staat voor een scenario waarin de steden worden stukgemaakt
door congestie. Privatisering en militarisering van de openbare ruimte
vormen twee, niet minder 'kansrijke' scenario's die een beeld geven
van een toekomst waarin de steden worden bedreigd.
Sint-Petersburg
(Rusland)
Centrum
Infarct
Het centrum van de stad Sint-Petersburg wordt geteisterd door autoverkeer.
De stad wordt de facto onleefbaar, onwerkbaar. Het openbaar vervoer
wordt weggedrukt. Het kwaliteit van het openbare leven staat zwaar onder
druk.
Maastricht
Centrum
'CCTV'
Toch een probleem in Maastricht. Ja, want als in zoveel andere steden
wordt de openbare ruimte bewaakt door elektronische camera's. In Engeland,
waar de steden inmiddels nagenoeg volledig worden gecontroleerd en bewaakt,
wordt deze ingrijpende technologie aangeduid als CCTV: 'closed circuit
television'.
Londen (Engeland)
Metro- en spoorwegstations
'Gating'
Openbare ruimtes, in het bijzonder de openbare ruimte van OV-voorzieningen,
worden in toenemende mate afgesloten. In steden als Londen heet dat
'gating'. De Nederlandse spoorwegen willen een vergelijkbaar systeem
invoeren. Dat heet 'beheerste toegangscontrole'.
Jeruzalem
(Israël)
Al Azaria
'Checkpoint'
Controle van al het ingaande en uitkomende verkeer. De controleposten
in Jeruzalem staan voor een haast volledige militarisering van de openbare
ruimte. Het checkpoint Al Azaria is inmiddels vervangen door een muur.
West-Europa & Noord-Amerika
'Neighbourhood
Watch' / 'Attentie Buurtpreventie'
Een subtiele maar vergaande controle van het openbare domein. Bewoners
houden hun eigen buurt in de gaten.
Johannesburg (Zuid-Afrika)
Melville
Enclave
I
Als de openbare ruimte als geheel teloor is gegaan, resteert vaak niet
meer dan het creëren van veilige enclaves. In de Zuid-Afrikaanse
steden is dat een beproefd recept. In Melville is het gezellig en druk.
De problemen zijn elders in de stad.
San Diego (USA)
Horton Plaza
Mall
De meest gebruikte, en effectiefste manier om openbare ruimte aan de
stad te onttrekken: de 'mall'. De stad wordt geprivatiseerd en omgedoopt
in een attractieve voorziening voor stedelijke consumenten. Geen armoede
in de mall.
Los Angeles (USA)
Bunker Hill
Enclave
II
Nog een manier om openbare ruimte te privatiseren: een park vermommen
als ware het een regulier stadspark. Maar veel parken in Amerikaanse
steden zijn niet openbaar en worden gecontroleerd door private bewakingsdiensten
en zijn beperkt toegankelijk. Geen zwervers in deze veilige enclave
rond het nieuwe museum van sterarchitect Frank Gehry.
Conclusie
Privatisering onttrekt gebruik. Militarisering ontkent gebruik, en streeft
slechts één doel na (gelijk verkeer).
Amsterdam
Historische stad
Goed
geluk
En soms gaat het ook gewoon goed. Ook al wordt de openbare ruimte verwaarloosd.
Een kwestie van goed geluk, zoals hier in Amsterdam.
VERANTWOORDING
Deze
tekst vormt een bewerking van een voordracht door Rob van der Bijl op
de manifestatie RUIMTE VOOR KWALITEIT, Gemeente Den Haag, Dienst Stedelijke
Ontwikkeling, 20 april 2004. De tekst is gebaseerd op onderzoek dat
RVDB
heeft verricht in de periode april 2003 - mei 2004, en biedt een kader
voor toekomstig onderzoek van RVDB
naar gebruik en betekenis van stedelijke openbare ruimte.
Alle teksten & foto's: (C) Rob van der Bijl/VWNL, 2004.
LINK
www.publicspace.ca/
The Toronto Public Space Committee strives to democratise our public
spaces which have become dominated by private interest, automobiles
and outdoor advertising. Freedom of expression cannot be extended only
to those who can afford billboards.We need to level the playing field
by reducing corporate visual pollution and increasing independent expression
on our streets. And freedom of mobility should not rest only in the
hands of drivers. For our collective health and safety, Toronto must
reduce its dependance on the private automobile by creating a safer
environment for pedestrians and increasing funding for cycling infrastructure
and public transit.
Home
|